We zien vaak dat de sterfteniveau´s in een bepaald jaar in de diverse landen nogal dicht bij elkaar liggen. Dit doet vermoeden, dat er een universeel principe ten grondslag ligt aan de problematiek van de verhoogde bijensterfte, inclusief CCD. Dit zou de ´environmental factor´ kunnen zijn, waarvan Eric Mussen in zijn nieuwsbrief melding maakte. Mussen wilde dat toen desgevraagd niet toelichten of onderbouwen.

Over een langere periode bezien is er sprake van een systematische verhoging van de sterfteniveau´s. Deze niveau´s zijn te verklaren uit de afzonderlijke bijdragen van de verschillende ziekteverwekkers en parasieten. Elk van deze doet een duit in het zakje, totdat als gevolg van de resultante van infectiedruk en afweer in een bepaalde situatie de maximaal ongunstige combinatie bereikt is. Als voorbeeld zou men kunnen stellen dat ´varroa alleen´ verantwoordelijk is voor sterftes tot ca. 10 - 15%, ´varroa + bacterie´ voor het traject 15 - 30% en ´varroa + bacterie + virus´ voor de hoogste sterfteniveau´s. Uiteindelijke kunnen in bepaalde gevallen de gezamenlijke effecten niet meer door het bijenvolk gedragen worden.

Hierbij speelt de interactie tussen de verschillende bijenvolken in een specifieke situatie een belangrijke rol. Wij vermoeden dat er tussen de volken een selectie ontstaat tussen gezonde en verzwakte bijen, met als resultaat dat sommige volken de winter wel goed doorkomen en andere niet.